ปัญหาทางระบบประสาทในเด็ก | การเจริญเติบโต | ปัญหาทางสมอง | เด็กระยะขวบปีแรก | เด็กวัยเรียนและวัยรุ่น

ปัญหาทางระบบประสาทในเด็ก

หลายท่านมักสงสัยว่าเด็กมีปัญหาทางด้านระบบประสาทด้วยหรือ?
เคยทราบแต่ว่าผู้ใหญ่มีปัญหาทางสมอง เช่น โรคหลอดเลือดสมองอุดตันทำให้เกิดอัมพาต สมองเสื่อม โรคลมชัก โรคพาร์กินสัน แต่ไม่ทราบว่าเด็กมีปัญหาทางนี้เช่นกัน คำตอบคือใช่ครับเด็กก็มีปัญหาทางสมองเช่นกัน แต่เกิดจาสาเหตุความรุนแรง ความชุกของโรค ในรายละเอียดที่แตกต่างกันไป เช่นสมองเสื่อม (dementia) จะพบในผู้ใหญ่สูงอายุ ในเด็กจะพบน้อย แต่ถ้าเด็กเป็นสมองเสื่อม อาการจะรุนแรงกว่า จนถึงเสียชีวิต การดำเนินโรคจะเร็วกว่า แต่สาเหตุจะไม่ใช่ อัลซไฮมเมอร์ครับ แต่ถ้าเป็นโรคลมชัก(epilepsy) จะพบในผู้ใหญ่น้อยกว่า ในเด็กจะพบมาก แต่ส่วนใหญ่จะหายได้ ส่วนน้อยเท่านั้นที่ไม่หาย จะอยู่จนโตเป็นผู้ใหญ่

ส่วนอาการและอาการแสดงของโรคทางระบบประสาทในเด็ก ก็จะทั้งมีที่คล้ายและแตกต่างจากผู้ใหญ่ครับ ในที่คล้ายเช่น อาการปวดศีรษะ อัมพาต แขนขาอ่อนแรง โรคลมชัก ชักกระตุก กล้ามเนี้อบิดเกร็ง เวียนศรีษะ นอนไม่หลับ แต่อาการที่พบในเด็กเท่านั้นแต่ไม่พบในผู้ใหญ่คือ ปัญหาการเรียน พัฒนาการล่าช้า พูดช้า โรคบางชนิดเป็นโรคที่พบได้ในเด็กเท่านั้นไม่พบในผู้ใหญ่ครับ
สิ่งที่แตกต่างระหว่างสมองของเด็กกับของผู้ใหญ่ ไม่ใช่แค่ขนาดเท่านั้น เด็กไม่ใช่ผู้ใหญ่ตัวเล็ก ระบบประสาทประกอบด้วยสมอง ไขสันหลัง เส้นประสาท และกล้ามเนื้อครับ เด็กก็มีปัญหาของสมองไขสันหลัง เส้นประสาท และกล้ามเนื้อเช่นกัน ข้อสมองเด็กแตกต่างจากผู้ใหญ่อย่างชัดเจนที่สุดคือ สมองของเด็กคือสมองที่ต้องเจริญเติบโต และต้องมีการพัฒนาการซึ่งมีผลทำให้เด็กมีพัฒนาการในด้านต่าง ๆ ถ้าสมองมีปัญหาสมองก็จะหยุดการพัฒนาการต่อไป หรือมีการพัฒนาการที่เบี่ยงเบนไปจากสิ่งที่ควรจะเป็นไปตามปกติ ผลตามมาคือเด็กอาจมีการพัฒนาล่าช้า หรือมีภาวะโรคลมชัก มีความพิการในวัยเด็ก ซึ่งจะหลงเหลือไปถึงผู้ใหญ่ครับ

ในผู้ใหญ่ที่อายุ 21 ปี 40 ปี 50 ปี หรือแม้แต่ 70 ปี ในแง่ความแตกต่างของสมองทั้งด้านกายภาพ หรือน้ำหนักสมอง และด้านประสิทธิภาพในการทำงานของสมองจะไม่มีความแตกต่างกันมากนัก อาการและอาการแสดงของโรคสมองในคนป่วยอายุ 21 ปี กับ 70 ปี จะเหมือนกัน เช่นถ้าปวดศรีษะ ก็จะปวดศรีษะเหมือนกัน มีอาการชักจากโรคลมชักก็จะมีอาการ และสาเหตุที่คล้าย ๆ กัน แต่สิ่งเหล่านี้ไม่ใช่ในเด็กครับ
สมองของเด็กในแต่ละวัยจะไม่เหมือนกัน เด็กทารกแรกเกิด (อายุ 40 สัปดาห์ เมื่อแรกคลอด) กับเด็กทารกคลอดก่อนกำหนด (อายุครรภ์ 28 สัปดาห์) จะมีสมองไม่เท่ากัน แตกต่างอย่างสิ้นเชิงทั้งด้านกายภาพ และการทำงานของสมอง สมองจะมีการเจริญเติบโตที่รวดเร็วมาก ตั้งแต่ในระยะ 3 เดือนหลังของการตั้งครรภ์ และจะเจริญต่อไปอย่างรวดเร็วจนอายุประมาณ 2 ปี จะเริ่มช้าลงจนประมาณ 4 ปี และตั้งแต่อายุ 4 ปีจนอายุวัยรุ่น 17 -18 ปี สมองเด็กยังคงมีการพัฒนาแต่ก็เป็นไปแบบช้าๆ หรือช้ามากเมื่อเปรียบเทียบกับในวัยเด็กเล็ก (ดูรูป) เด็กทารกแรกเกิด และเด็กเมื่อายุ 3 เดือน 6 เดือน 9 เดือน 15 เดือน 18 เดือน จะมีขนาดสมอง หรือน้ำหนัก และประสิทธิภาพการทำงานที่ก้าวหน้าแบบรวดเร็วมากและมีความแตกต่างกันและไม่เหมือนกันโดยสิ้นเชิง ในแต่ละช่วงอายุ

การเจริญเติบโต
ความสามารถของสมอง

ภายใน 3 เดือนหลังคลอด เด็กเริ่มจะเรียนรู้ที่จะเคลื่อนไหวใช้แขนขา พลิกตัวได้โดยใช้แขนขาได้ใน 6 เดือน นั่งได้เมื่อ 9 เดือน เริ่มยืนได้เมื่อ 1 ปี และเดินได้ วิ่งได้ใน 15-18 เดือน ถ้าเด็กมีก้อนเนื้องอกในสมอง เด็กอาจไม่มีอาการอะไรเลยก็ได้ และจะดูเป็นปกติดี เนื่องจากสมอง กระโหลกศรีษะสามารถขยายตัวได้ เจริญเติบโตกำลังขยายขนาดตลอดเวลา ดังนั้นในเด็กก้อนเนื้องอกมักใหญ่ และมีความรุนแรงสูงมาก แต่ในผู้ใหญ่ก็อาจมีอาการปวดหัวมากอย่างรุนแรง ร่วมกับแขนขาอ่อนแรง มาพบแพทย์เร็ว แต่ถ้าเป็นเนื้องอกนี้เกิดในเด็กแรกเกิด เนื้องอกใหญ่ก็ไม่ทำให้เด็กแขนขาอ่อนแรง เพราะเด็กแรกเกิดขยับแขนขาได้โดยใช้กลไกระดับแต่ก้านสมองและไขสันหลังครับ เด็กจะดูเป็นปกติเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้นเลย อาจตรวจพบแต่กระหม่อมที่ศีรษะตึง ๆ เท่านั้น นี่คือข้อแตดต่างครับ
ดังนั้นปัญหาทางระบบประสาทในเด็กต้องแยกออกมาในแต่ละช่วงอายุครับ
เด็กทารกคลอดก่อนกำหนด (Premature) ส่วนใหญ่ต้องอยู่ในห้องอภิบาลผู้ป่วยหนักครับ ภายหลังคลอดใหม่ ๆ ปัญหาทางสมองที่เกิดมักจะเกิดจากความไม่สมบูรณ์ของระบบต่าง ๆ ในร่างกายที่พร้อมจะมีชีวิตได้ เช่น เลือดออกในสมอง สมองขาดออกซิเจน จากปอดไม่สมบูรณ์ ซึ่งจะมีผลให้เด็กมีอาการชักรุนแรง มีอัตราการเสียชีวิต และ ความพิการสูงมาก
เด็กทารกแรกเกิด (Full term)

ปัญหาทางสมองมักเกิดจากผลแทรกซ้อนจากการคลอด หรือภาวะที่สมองมีการเจริญแบบผิดปกติ ผิดรูปตั้งแต่เกิดอยู่ในครรภ์แม่ หรือความพิการแต่กำเนิด สาเหตุอาจเกิดได้จากปัญหาการติดเชื้อในระยะตั้งครรภ์ของแม่หรือ จากพันธุกรรมที่พ่อและแม่เป็นพาหะของโรค เด็กอาจมีภาวะชัก กระโหลกศีรษะเบี้ยว เล็ก ผิดรูป หรือมีพันฒนาการล่าช้า

เด็กระยะขวบปีแรก
ขวบปีแรกจะเป็นช่วงที่สมองมีการพัฒนาการที่รวดเร็วมาก ถ้าเด็กมีปัญหาทางระบบประสาท พ่อแม่จะสังเกตุได้ว่าพัฒนาการของลูกจะผิดปกติ อาจล่าช้า ไม่ทันเพื่อน หรือลูกของคนอื่น ปัญหาทางระบบประสาทที่เกิดเช่น อาการชักในเด็กจากไข้สูง โรคลมชักพัฒนาการล่าช้า หรือไม่มีพัฒนาการเลย กล้ามเนื้ออ่อนแรง จากโรคเส้นประสาทและกล้ามเนื้อ สาเหตุอาจเกิดจากสิ่งที่ได้รับภายหลังคลอด เช่น ติดเชื้อเยื่อหุ้มสมองอักเสบ หรืออาจจะเป็นมาตั้งแต่แรกเกิดแต่เริ่มปรากฎอาการภายหลัง เช่น โรคที่เกิดจากความผิดปกติของการย่อยสลายสารอาหาร และซึ่งสารเคมีของร่างกาย ซึ่งเป็นโรคพันธุกรรม หรือความพิการของสมองแต่กำเนิด เด็กระยะเด็กตอนต้นและตอนปลาย
เด็กระยะนี้น่ารักมากครับ กำลังอยู่ในวัยอนุบาลหรือเริ่มต้นเรียนหนังสือ ปัญหาของเด็กกลุ่มนี้มักไม่ใช่สาเหตุจากระยะแรกคลอด หรือจากการตั้งครรภ์ .อาการแล้วมักจะเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นมาใหม่หรือมีอาการเล็กน้อยแต่เริ่มปรากฏในเด็กเมื่อเด็กเริ่มโตขึ้น เช่น พัฒนาการล่าช้าเล็กน้อย ครูบอกว่าลูกเรียนไม่ทันเพื่อน ช้า เดินล้มบ่อย อาจเริ่มบ่นปวดหัว อาเจียน อาจพบโรคลมชักได้ ไม่ยอมพูด พูดช้า ออทิสติก

เด็กวัยเรียนและวัยรุ่น
ปัญหาที่เกิดขึ้นในเด็กวัยนี้จะเริ่มมีปัญหาเช่น เดียวกับผู้ใหญ่ครับ เนื่องจากเด็กวัยนี้สามารถจะสื่อสารด้วยคำพูดได้ดี ซึ่งสามารถแสดงอาการ และอาการแสดงแบบผู้ใหญ่ได้ เช่น บ่นปวดศรีษะไมเกรน วูบ เวียนศรีษะ อาการชัก แขนขาอ่อนแรง แต่ก็มีปัญหาที่พบในวัยเด็กในวัยเรียนเท่านั้นคือ ปัญหาเรื่องการใช้ความสามารถของสมองเพื่อใช้ในการเรียน ปัญหาที่พบจะได้แก่ ปัญหาเรื่องสมาธิสั้น อ่านหนังสือไม่ออก คิดเลขไม่ได้ พูดไม่เก่งไม่คล่องแคล่ว ปัญหาอารมณ์ซึมเศร้า พฤติกรรมก้าวร้าว กล้ามเนื้อร่างกายกระตุก บิดเกร็ง